Европа се подготвува за најлошото: Температурите би можеле да паднат до -40 степени
Еден од клучните системи на океански струи што носи топлина кон Европа сè повеќе слабее, а негово сериозно нарушување би можело да предизвика драматични промени во климата – од екстремно студени зими и силни бури до суши и проблеми за енергетиката и земјоделството.
Европските влади, од Исланд до Холандија, веќе почнуваат да се подготвуваат за можноста од сериозно нарушување или колапс на Атлантската меридионална превртувачка циркулација (AMOC).
Станува збор за огромен систем на океански струи во Атлантикот кој носи топла вода од тропските области кон север. Благодарение на него, климата во Европа е значително поблага отколку во други делови од светот на слични географски широчини.
Сепак, континуираното зголемување на концентрацијата на стакленички гасови придонесува за слабеење на оваа океанска „топлотна пумпа“.
Дополнителна загриженост предизвикува и необично студената област во северниот Атлантик, јужно од Гренланд, позната како „ладна дамка“. Научниците ја следат како еден од знаците дека циркулацијата би можела да се забавува.
Што би се случило ако AMOC сериозно ослаби?
Последиците не би биле ограничени само на Европа. AMOC е еден од важните механизми за распределба на топлината на планетата, па неговото сериозно слабеење би можело да влијае и врз временските обрасци во Африка и Јужна Америка, да ги наруши монсуните и да придонесе за дополнително зголемување на нивото на морето долж делови од атлантскиот брег.
Според податоците на програмата „Коперник“, глечерската покривка на Гренланд изгубила илјадници гигатони мраз. Огромните количини слатка вода што поради топењето стигнуваат во северниот Атлантик ја намалуваат соленоста на морето, што може да го отежне потонувањето на студената вода во длабочините и дополнително да ја забави циркулацијата.
Меѓувладиниот панел за климатски промени проценува дека силата на AMOC би можела да ослаби за 24 до 39 проценти до крајот на векот. Некои понови истражувања, пак, укажуваат дека критична точка би можела да биде достигната и порано, околу средината на векот.
Во најлошото сценарио, Европа би можела да се соочи со многу постудени зими и поинтензивни бури. Арктичкиот мраз би можел да се прошири кон југ, потенцијално до Шкотска.
Сценаријата предвидуваат дека каналите во Амстердам би можеле целосно да замрзнат, температурите во Холандија да се спуштат до -20 степени, а во Скандинавија дури до -40 степени Целзиусови.
Во исто време, летата би можеле да станат екстремно топли и суви, со сериозен недостиг на врнежи и зголемен ризик од суши.
Европа веќе се подготвува
Заканата повеќе не се третира само како далечен хипотетички ризик.
Исланд можноста за колапс на AMOC ја прогласи за ризик за националната безбедност. Холандија ја проверува подготвеноста на системите за заштита од поплави поради можниот дополнителен раст на нивото на морето, додека Финска ги анализира последиците врз критичните сектори, меѓу кои транспортот и енергетиката.
„Би било неодговорно да чекаме апсолутна сигурност пред да почнеме да се подготвуваме. Кога последиците ќе станат непобитни, можеби ќе биде предоцна да ги спречиме“, изјави исландскиот министер за клима Јохан Пал Јохансон.
Европските земји вложуваат и во системи за рано предупредување кои треба да помогнат да се открие моментот кога клучните делови од циркулацијата ќе се приближат до критична точка.
Британската влада вложила 81 милион фунти во истражувачка програма, додека научниците бараат воспоставување постојан меѓународно финансиран систем за следење на океаните.
Европската комисија најавила 220 милиони евра за набљудување на океаните, но експертите предупредуваат дека за сигурен систем за следење на целиот Атлантик би биле потребни значително поголеми средства.
Научниците се согласуваат дека, без оглед на тоа колку брзо ќе се одвиваат промените, најважната мерка останува брзото намалување на емисиите на стакленички гасови, со што би се намалил ризикот од најтешкото сценарио за европската клима.