Бакарот станува стратешки ресурс – може ли Македонија да го претвори својот минерален потенцијал во економска можност?

Бакарот добива сè поголемо значење на глобалните пазари, додека аналитичарите предупредуваат на можен недостиг од 2027 година. Според UBS Group, дефицитот на металот следната година би можел да достигне 379.000 тони, во споредба со 219.000 тони што се очекуваат во 2026 година.

Како што наведува „Фајненшл тајмс“, прекините во снабдувањето, недостигот од големи нови наоѓалишта и растечката побарувачка создаваат дополнителен притисок врз пазарот. Во такви околности, развојот на нови рударски проекти станува важно прашање за земјите што располагаат со бакарни ресурси.

Македонија веќе има активен рударски капацитет за бакар преку Бучим и Боров Дол, но располага и со потенцијал за развој на нови проекти. Меѓу нив е „Иловица-Штука“, за кој претходните извештаи на Геолошкиот завод на САД наведуваат проценети 410.000 тони бакар во рамките на околу 237 милиони тони руда.

Според податоците наведени во доставениот текст, проектот би можел да овозможи извоз на повеќе од 10.000 тони бакар годишно во период од 20 години. Таквиот потенцијал ја отвора темата за можните придонеси на рударските инвестиции кон извозот и индустрискиот развој, но и за потребата од јасни правила, стручна проценка и одговорно управување со природните ресурси.

Глобалните прогнози сами по себе не гарантираат повисоки цени или комерцијален успех за секој проект. Сепак, тие укажуваат дека сигурноста на снабдувањето со бакар ќе остане важно прашање во наредните години.

За Македонија, предизвикот е да го процени сопствениот минерален потенцијал и да донесе информирани одлуки за неговиот развој, земајќи ги предвид економските можности, еколошките ризици и долгорочниот јавен интерес.

Инаку, во светски рамки актуелното високо ниво на цените на бакарот укажува на тоа дека загриженоста во врска со понудата е оправдана и се одразува на пазарот. Референтната цена на бакарот на Лондонската берза за метали (LME) се движи околу 14.800 американски долари по тон, приближувајќи се до рекордот поставен претходно во септември. Bank of America ја зголеми својата прогноза за просечната цена на бакарот во 2026 година за 11%, на 11.313 долари по тон, наведувајќи ги како причина честите прекини во работата на рудниците. И Deutsche Bank ја зголеми прогнозата за 2026 година на просек од 12.125 долари по тон, додека UBS предвидува дека цената на бакарот ќе достигне 15.000 долари веќе во декември. Од почетокот на годината, цената на бакарот порасна за речиси 20%, надминувајќи го влијанието на инфлаторните притисоци што негативно се одразија врз други метали, како што е златото.

Аналитичарите претежно укажуваат на слабата понуда од рудниците како главен двигател на растот на цената на бакарот. Според Извештајот на Moody’s, агенцијата за кредитен рејтинг, тековниот инвестициски циклус во индустријата оди во прилог на надополнувањето на резервите и би можел да ја зајакне долгорочната конкурентност, но бара значителни финансиски средства поради растечки трошоци и оперативни ризици.

„Високите цени на бакарот придонесуваат за остварување профит, но капиталните расходи го апсорбираат поголемиот дел од тој профит и ги оставаат производителите со високи трошоци изложени на ризик од корекција на цените“, се наведува во прогнозата на „Мудис“ (Moody’s).

Новиот извештај на глобалната компанија за финансиски услуги „Coface“ исто така очекува дека цените на бакарот и никелот би можеле да се удвојат во текот на следната деценија, поттикнати од побарувачката во градежништвото, енергетската транзиција и електрификацијата. Алуминиумот, бакарот и никелот би можеле да се соочат со недостиг во понудата што во просек би изнесувал околу 10% од побарувачката до 2035 година, бидејќи рударските компании се соочуваат со тешкотии при обезбедувањето доволно нови капацитети за производство. Понудата на бакар би можела да биде намалена за дури 17%. „Coface“ предвидува дефицит на рафиниран бакар од 1,5 до 6,5 милиони тони до 2035 година, што претставува околу 11% од проектираната побарувачка.

„Американските царини се дел од многу пошироката промена во начинот на кој се тргува со метали. Владите со години ја ограничуваат трговијата со метали, а мерките на САД дополнително го зголемуваат тој притисок во момент кога понудата веќе заостанува зад побарувачката. За производителите во САД, Канада и Мексико, тоа значи планирање на повисоки трошоци за метали на долг рок, наместо чекање на евентуален трговски договор кој би довел до намалување на цените“, оценува економистот Маркос Каријас, за „Coface“.

Извештајот на „Coface“ за индустриските метали се заснова на анализа на податоци за производството, потрошувачката и цените, преземени од Лондонската берза за метали, Геолошкиот институт на САД, Светската банка и Меѓународната агенција за енергетика (IEA).